Điều 110 bộ luật hình sự 2015: Tội gián điệp

Tội gián điệp được quy định tại Điều 110 Bộ luật Hình sự 2015 (Được sửa đổi, bổ sung bởi Khoản 6 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025 có hiệu lực từ ngày 01/07/2025). Đây là một trong những tội xâm phạm an ninh quốc gia đặc biệt nguy hiểm, trực tiếp đe dọa đến sự tồn tại và vững mạnh của chính quyền nhân dân.

Mục lục

Điều 110 Bộ luật hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2025

Điều 110 Bộ luật hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2025

Tội gián điệp Điều 110 bộ luật hình sự 2015 đã được sử đổi, bổ sung bởi Khoản 6 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025 có hiệu lực từ ngày 01/07/2025, cụ thể hợp nhất điều 110 BLHS như sau:

Điều 110. Tội gián điệp

“1. Người nào có một trong các hành vi sau đây, thì bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân:

a) Hoạt động tình báo, phá hoại hoặc gây cơ sở để hoạt động tình báo, phá hoại chống nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam;

b) Gây cơ sở để hoạt động tình báo, phá hoại theo sự chỉ đạo của nước ngoài; hoạt động thám báo, chỉ điểm, chứa chấp, dẫn đường hoặc thực hiện hành vi khác giúp người nước ngoài hoạt động tình báo, phá hoại;

c) Cung cấp hoặc thu thập nhằm cung cấp bí mật nhà nước cho nước ngoài; thu thập, cung cấp tin tức, tài liệu khác nhằm mục đích để nước ngoài sử dụng chống nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.”.

2. Phạm tội trong trường hợp ít nghiêm trọng, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 15 năm.

3. Người chuẩn bị phạm tội này, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.

4. Người đã nhận làm gián điệp, nhưng không thực hiện nhiệm vụ được giao và tự thú, thành khẩn khai báo với cơ quan nhà nước có thẩm quyền, thì được miễn trách nhiệm hình sự về tội này.

Đây là tội phạm cấu thành hình thức: Chỉ cần thực hiện hành vi, không cần hậu quả xảy ra.

1. Chính thức bỏ hình phạt tử hình đối với Tội gián điệp (Điều 110)

Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025 (có hiệu lực từ 01/07/2025), đây là một bước chuyển mình lịch sử trong tư pháp hình sự Việt Nam.

Theo tinh thần cải cách tư pháp mới nhất (đã được Quốc hội thông qua tại kỳ họp giữa năm 2025), Tội gián điệp nằm trong nhóm 08 tội danh được loại bỏ hình phạt tử hình.

– Hình phạt thay thế: Hình phạt cao nhất hiện nay sẽ là Tù chung thân.

– Điều khoản chuyển tiếp: Những người đã bị tuyên án tử hình về tội Gián điệp trước ngày 01/07/2025 nhưng chưa thi hành án sẽ được chuyển thành tù chung thân.

Do tính chất đặc thù của thời đại số, các bản án gần đây bắt đầu tập trung vào:

– Gián điệp mạng: Thu thập dữ liệu thông qua mã độc và tấn công hạ tầng số.

– Gián điệp kinh tế – chính trị: Thu thập các tài liệu nội bộ về chính sách kinh tế, nhân sự cấp cao để chuyển cho các tổ chức nước ngoài sử dụng vào mục đích xấu.

Trước 01/07/2025	Sau 01/07/2025 (Theo Luật mới)
12 – 20 năm, Chung thân hoặc Tử hình	12 – 30 năm, Chung thân hoặc Chung thân không giảm án
Vẫn áp dụng án tử hình cho trường hợp đặc biệt	Loại bỏ hoàn toàn án tử hình đối với tội này

2. Các dấu hiệu pháp lý và yếu tố cấu thành tội phạm gián điệp

Khách thể của tội phạm

Khách thể là quan hệ xã hội bị tội phạm xâm hại.

Đối tượng xâm hại là sự vững mạnh của chính quyền nhân dân, độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Đây là tội phạm thuộc chương các tội Xâm phạm an ninh quốc gia, do đó khách thể mang tính chất đặc biệt quan trọng, đe dọa trực tiếp đến sự tồn vong của chế độ.

Mặt khách quan của tội phạm

Mặt khách quan là những biểu hiện ra bên ngoài thế giới khách quan của tội phạm. Hành vi khách quan tại Điều 110 liệt kê cụ thể các hành vi như:

Hoạt động tình báo, phá hoại hoặc gây cơ sở (tuyển mộ, xây dựng mạng lưới).
Chấp nhận nhiệm vụ từ nước ngoài (đồng ý làm việc cho tình báo nước ngoài).
Thu thập, cung cấp bí mật nhà nước hoặc tin tức khác nhằm mục đích chống Nhà nước.

Cấu thành tội phạm hình thức: Tội phạm được coi là hoàn thành ngay khi người phạm tội thực hiện một trong các hành vi nêu trên. Không bắt buộc phải có hậu quả thực tế (như làm lộ bí mật hay phá hoại thành công) mới truy cứu trách nhiệm hình sự.

Mặt chủ quan của tội phạm

Mặt chủ quan thể hiện thái độ tâm lý của người phạm tội.

– Lỗi: Cố ý trực tiếp. Người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình là giúp cho nước ngoài, thấy trước hậu quả gây hại cho an ninh quốc gia nhưng vẫn mong muốn thực hiện.

– Mục đích (Dấu hiệu bắt buộc): Nhằm chống chính quyền nhân dân. Đây là điểm mấu chốt để phân biệt với các tội danh khác (ví dụ: nếu thu thập bí mật chỉ để bán lấy tiền vì mục đích kinh tế mà không có ý định chống phá Nhà nước, có thể cấu thành tội khác).

Chủ thể của tội phạm

– Chủ thể là người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội.

– Độ tuổi: Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về tội này.

– Năng lực: Phải có năng lực trách nhiệm hình sự (không mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác làm mất khả năng nhận thức/điều khiển hành vi).

– Đặc điểm đặc biệt: Chủ thể của tội gián điệp có thể là Công dân Việt Nam, Người nước ngoài hoặc Người không quốc tịch. (Khác với Tội phản bội Tổ quốc – Điều 108 chỉ áp dụng cho công dân Việt Nam).

Các yếu tố này có mối quan hệ hữu cơ với nhau. Nếu thiếu một trong bốn yếu tố, hành vi sẽ không cấu thành Tội gián điệp. Ví dụ, nếu một người vô tình làm lộ bí mật nhà nước do sơ suất (thiếu mặt chủ quan là lỗi cố ý và mục đích chống chính quyền) thì họ sẽ bị xử lý về một tội danh khác mà không bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội gián điệp.

3. Ví dụ về tội gián điệp Điều 110 bộ luật hình sự 2015

Ví dụ về Hoạt động tình báo, phá hoại

– Tình báo: Một cá nhân được tổ chức tình báo nước ngoài huấn luyện các kỹ năng sử dụng thiết bị thu phát tín hiệu bí mật, sau đó nhập cảnh vào Việt Nam dưới danh nghĩa chuyên gia kinh tế để thu thập thông tin về các căn cứ quân sự hoặc các hải cảng chiến lược.

– Phá hoại: Một nhóm người nhận kinh phí từ tổ chức phản động lưu vong để cài đặt mã độc vào hệ thống điều khiển lưới điện quốc gia hoặc hệ thống ngân hàng nhằm gây tê liệt nền kinh tế.

Ví dụ về Gây cơ sở để hoạt động gián điệp

– Gây cơ sở: Một đối tượng người nước ngoài đến một tỉnh biên giới, dùng tiền bạc và vật chất để mua chuộc, lôi kéo những người dân địa phương có tư tưởng bất mãn, lập thành một nhóm kín chuyên theo dõi và báo cáo biến động của các đơn vị bộ đội biên phòng.

– Chứa chấp, dẫn đường: Một chủ khách sạn biết rõ một nhóm người là gián điệp nước ngoài đang xâm nhập trái phép để đặt máy nghe lén tại các cơ quan nhà nước nhưng vẫn cho thuê phòng ẩn náu, cung cấp phương tiện đi lại và chỉ đường tắt để họ tránh các chốt kiểm soát của công an.

Ví dụ về Thu thập, cung cấp bí mật nhà nước

– Cung cấp bí mật: Một cán bộ làm việc trong cơ quan trọng yếu, vì bị đe dọa hoặc mua chuộc, đã sao chép các tài liệu đóng dấu Tối mật hoặc Tuyệt mật về chiến lược phòng thủ quốc gia và gửi qua email mã hóa cho một cá nhân thuộc cơ quan tình báo nước ngoài.

– Thu thập tin tức khác: Một người thường xuyên chụp ảnh, ghi chép lịch trình di chuyển của các lãnh đạo cấp cao hoặc các sơ đồ bố trí an ninh tại các sự kiện quốc tế tổ chức tại Việt Nam để gửi cho tổ chức nước ngoài sử dụng vào mục đích hạ thấp uy tín hoặc gây bạo loạn.

Ví dụ về trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự

Anh A trong quá trình đi lao động tại nước ngoài đã bị một tổ chức tình báo nước ngoài ép buộc ký cam kết làm gián điệp và giao nhiệm vụ khi về nước phải thu thập thông tin về dự án năng lượng hạt nhân. Tuy nhiên, ngay sau khi xuống máy bay tại sân bay Tân Sơn Nhất, anh A đã đến thẳng cơ quan Công an để tự thú, giao nộp các phương tiện liên lạc và khai báo toàn bộ sự việc khi chưa kịp thực hiện bất kỳ hành vi thu thập thông tin nào.

Kết quả: Anh A được miễn trách nhiệm hình sự theo Khoản 4 Điều 110 Bộ luật hình sự.

4. Các khái niệm/ nội dung cần lưu ý trong Điều 110 Bộ luật hình sự 2015

– Hoạt động tình báo: Là việc điều tra, thu thập tin tức (có thể là bí mật nhà nước hoặc tin tức khác) theo sự chỉ đạo của nước ngoài nhằm chống Việt Nam.

– Phá hoại: Thực hiện các hành vi hủy hoại về kinh tế, chính trị, tư tưởng, văn hóa… nhằm làm suy yếu nhà nước.

– Gây cơ sở: Là hành vi xây dựng mạng lưới, tuyển mộ người, thiết lập các “trạm” hoặc điểm liên lạc để phục vụ cho hoạt động tình báo, phá hoại sau này.

– Thám báo/Chỉ điểm: Do thám tình hình quân sự, an ninh hoặc chỉ vị trí các mục tiêu quan trọng.

– Chứa chấp/Dẫn đường: Cung cấp nơi ở, ẩn náu hoặc dẫn đường cho gián điệp xâm nhập vào lãnh thổ.

– Hành vi khác: Mọi hành vi tạo điều kiện thuận lợi (như cung cấp phương tiện, kinh phí, thông tin liên lạc…) cho gián điệp nước ngoài.

– Đối tượng: Bao gồm cả bí mật nhà Nước và tin tức, tài liệu khác.

– Mục đích: Để nước ngoài sử dụng chống lại nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Nếu thu thập bí mật nhà nước mà không nhằm mục đích chống chính quyền (ví dụ: để bán lấy tiền đơn thuần) thì có thể bị xử lý theo tội danh khác (Điều 337).

5. Gián điệp trong trường hợp ít nghiêm trọng (Khoản 2)

– Hình phạt: Phật tù 05 năm đến 15 năm. Pháp luật không liệt kê cụ thể, nhưng thực tiễn xét xử coi đây là các trường hợp:

Hành vi gây ra thiệt hại không lớn hoặc chưa kịp gây thiệt hại.
Người phạm tội bị cưỡng ép, đe dọa hoặc do trình độ nhận thức thấp nên bị lôi kéo.
Hành vi giúp sức mang tính chất đơn lẻ, không hệ thống.

6. Giai đoạn chuẩn bị phạm tội gián điệp (Khoản 3)

– Hình phạt: 01 năm đến 05 năm tù. Đây là một trong số ít các tội danh mà hành vi chuẩn bị cũng bị xử lý hình sự rất nghiêm khắc. Các hành vi chuẩn bị có thể bao gồm: